Czy winda spełnia wymagania dostępności w zamówieniach publicznych?

Zakup nowej windy dla osób z niepełnosprawnością lub modernizacja istniejącego dźwigu w budynku publicznym to jedna z częstszych inwestycji związanych z poprawą dostępności architektonicznej. Sama obecność windy nie przesądza jednak jeszcze o tym, że obiekt jest dostępny. Znaczenie mają także wymiary windy, szerokość drzwi, przyciski, komunikaty oraz przestrzeń dojścia i manewrowania. Ustawa o zapewnianiu dostępności wymaga od podmiotów publicznych zapewnienia wolnych od barier poziomych i pionowych przestrzeni komunikacyjnych budynków oraz stosowania rozwiązań technicznych służących dostępności. 

Prawo zamówień publicznych z dnia 11 września 2019 r. nakazuje uwzględniać w opisie przedmiotu zamówienia wymagania dotyczące dostępności dla osób z niepełnosprawnościami. Natomiast Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami z dnia 19 lipca 2019 r. wymaga, by warunki zapewnienia dostępności były wpisywane także do umów dotyczących zadań publicznych i zamówień. Obowiązek spoczywa na urzędach, szpitalach, szkołach, uczelniach, sądach i innych instytucjach publicznych. 

To oznacza, że przy realizacji zamówień publicznych związanych z wykonaniem windy dla wózków inwalidzkich u osób zarządzających tymi jednostkami pojawia się często pytanie: czy oferowane przez wykonawcę rozwiązanie jest zgodne z przepisami o dostępności architektonicznej? Aby uniknąć dodatkowych kosztów, warto przeanalizować tę kwestię przed przyjęciem konkretnej oferty w ramach przetargu czy zamówienia. 

Podstawa prawna dostępności windy w budynku publicznym 

Punktem wyjścia w analizie są zapisy SWZ i OPZ. Ocena, czy winda na wózek inwalidzki spełnia wymagania dostępności, nie powinna natomiast opierać się wyłącznie na materiałach producenta. Trzeba odnieść się do przepisów i standardów, które mają znaczenie przy planowaniu, opisie zamówienia i odbiorze inwestycji. 

Najważniejsze punkty odniesienia to: 

• ustawa z 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami,  

• ustawa Prawo zamówień publicznych, w szczególności art. 100, art. 101 i art. 102. 

• norma PN-ISO 21542:2012, która określa ogólne wymagania dostępności i użyteczności środowiska zbudowanego,  

• norma PN-EN 81-70, która precyzuje wymagania dostępności dotyczące dźwigów przeznaczonych do użytkowania przez osoby, w tym osoby z niepełnosprawnościami. 

Komentarz Urzędu Zamówień Publicznych do art. 100 Pzp podkreśla, że w sytuacji, gdy inne akty prawne nakładają bardziej szczegółowe obowiązki, zamawiający powinien je również brać pod uwagę. 

Winda a dostępność architektoniczna

Wbrew pozorom, dostępna winda powinna być wygodna nie tylko dla osoby poruszającej się na wózku. Korzystają z niej także osoby starsze, osoby o ograniczonej sile i zasięgu rąk, osoby niewidome i słabowidzące, osoby o czasowo ograniczonej sprawności, rodzice z wózkami dziecięcymi czy osoby transportujące bagaż lub sprzęt medyczny. Dlatego sama informacja, że kabina „mieści wózek”, nie wystarcza. Liczy się całość rozwiązania – dojście, drzwi, powierzchnia manewrowa, wyposażenie kabiny, oznakowanie wizualne i dźwiękowe, a także sposób obsługi. Taki kierunek wynika zarówno z idei uniwersalnego projektowania, jak i z rządowych standardów dostępności budynków. 

Winda – wymiary zgodne ze standardem dostępności

Norma PN-EN 81-70 przewiduje kilka typów kabin o różnych minimalnych wymiarach. Dla istniejących budynków, gdzie występują ograniczenia przestrzenne, dopuszczalne są mniejsze rozwiązania (1000 mm x 1300 mm), ale dla nowych budynków jako minimalny standard wskazywana jest kabina o wymiarach 1100 mm szerokości i 1400 mm głębokości. Taki wariant daje dostępność dla jednego pasażera na wózku wraz z osobą towarzyszącą, ale może wiązać się z trudnością obrotu i koniecznością opuszczania kabiny tyłem. W budynkach użyteczności publicznej zalecany jest większy typ: 1100 mm szerokości i 2100 mm głębokości, który lepiej odpowiada potrzebom użytkowników. 

Infografika 1. Minimalne wymiary windy

 

Jeśli w budynku nie występują ograniczenia przestrzenne, zalecana szerokość drzwi automatycznych rozsuwanych poziomo powinna wynosić 900 mm. 

W praktyce trzeba analizować co najmniej: 

• szerokość i głębokość kabiny,  

• szerokość otworu drzwiowego,  

• kierunek wejścia i wyjścia,  

• możliwość manewru wózkiem przed windą i w kabinie,  

• to, czy dodatkowe elementy nie zawężają faktycznej przestrzeni. 

Najczęstszy problem: minimalne wymiary kabiny bez uwzględnienia wyposażenia 

Jednym z częstych błędów w postępowaniach jest ocenianie windy wyłącznie na podstawie deklarowanych wymiarów katalogowych. Załóżmy, że wykonawca oferuje kabinę o szerokości 1100 mm i głębokości 1400 mm. Na pierwszy rzut oka parametry się zgadzają. Problem pojawia się wtedy, gdy w tej samej kabinie montowane są dodatkowe elementy, które zmniejszają dostępną przestrzeń użytkową. 

Może chodzić na przykład o: 

• składane siedzisko,  

• dodatkowy panel lub obudowę,  

• poręcz wysuniętą w sposób utrudniający manewr,  

• elementy wykończeniowe ograniczające realną szerokość przejazdu.  

W efekcie dostępna winda dla wózków inwalidzkich istnieje tylko w dokumentacji, a nie w codziennym użytkowaniu. Z punktu widzenia zamawiającego liczy się więc nie deklaracja producenta, ale rzeczywisty efekt po montażu.

W budynku publicznym taka różnica może mieć znaczenie nie tylko funkcjonalne, ale też prawne. Jeśli inwestycja jest finansowana ze środków publicznych albo europejskich, niespełnienie wymagań dostępności może oznaczać ryzyko sporów, konieczność poprawek albo problemy przy odbiorze. 

Winda – przyciski, oznaczenia i komunikaty 

Dostępność windy to nie tylko kabina. Równie ważne są przyciski w windzie, ich wielkość, sposób oznaczenia oraz komunikacja wizualna i głosowa.

Dostępna winda dla osoby niepełnosprawnej powinna mieć: 

• przyciski czytelne wizualnie i wyczuwalne dotykiem,  

• oznaczenia w alfabecie Braille’a lub piśmie wypukłym,  

• kontrastowe oznaczenia kondygnacji,  

• komunikaty głosowe o położeniu windy lub numerze piętra,  

• logicznie rozmieszczony panel sterowania.  

To szczególnie ważne w budynkach, w których z windy korzystają interesanci, pacjenci albo osoby odwiedzające obiekt po raz pierwszy. W takim przypadku brak informacji głosowej albo niewyraźne przyciski nie są drobnym detalem. To realna bariera. 

Dlaczego sama deklaracja wykonawcy nie wystarcza? 

Jeżeli zamawiający opisze wymagania zbyt ogólnie, wykonawca może zrealizować inwestycję zgodnie z minimalnym brzmieniem dokumentacji, ale niezgodnie z realnymi potrzebami użytkowników. Jeżeli z kolei warunki dostępności nie znajdą się w umowie, trudniej później egzekwować poprawki lub zakwestionować odbiór. 

Dlatego przy inwestycjach dotyczących wind warto opisywać wymagania nie tylko liczbowo, ale też funkcjonalnie. Lepiej wskazać, jakie wymiary i wyposażenie musi mieć oraz w jaki sposób będzie weryfikowana zgodność. 

Dlaczego warto wykonać analizę ekspercką? 

W wielu postępowaniach dopiero profesjonalna ekspertyza pokazuje, że rozwiązanie formalnie poprawne nie daje pełnej funkcjonalności. Doradztwo eksperckie w zakresie zamówień publicznych i przetargów może obejmować ocenę projektu, parametrów technicznych, rozwiązań montażowych oraz zgodności z wymaganiami dostępności architektonicznej. 

To ważne zwłaszcza wtedy, gdy: 

• budynek jest istniejący i ma ograniczenia konstrukcyjne,  

• inwestycja jest finansowana ze środków UE,  

• wykonawcy proponują rozwiązania równoważne,  

• pojawiają się wątpliwości co do faktycznej przestrzeni kabiny,  

• zamawiający chce ograniczyć ryzyko wyboru oferty, która później okaże się problematyczna. 

W takim przypadku analiza ekspercka pomaga nie tylko ocenić ofertę, ale też lepiej przygotować opis przedmiotu zamówienia i kryteria odbioru. To szczególnie ważne, bo nawet niewielka różnica w wymiarze albo wyposażeniu może zadecydować o tym, czy winda rzeczywiście jest dostępna. Tego typu analizę możesz zlecić ekspertowi Grupa WW GovTech.

 

Źródła: 

https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20190001696  

https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20190002019  

https://ekomentarzpzp.uzp.gov.pl/prawo-zamowien-publicznych/art-100 

https://www.udt.gov.pl/images/kampania/przewodniki-i-wytyczne-udt/files/pdf/PRZEWODNIK_UDT_modernizacja_dzwigow_WCAG.pdf