Kto korzysta z dostępności cyfrowej?

Dostępność cyfrowa bywa kojarzona głównie z udogodnieniami dla osób z niepełnosprawnością. Tymczasem jej wpływ sięga znacznie dalej. Z czytelnych interfejsów, prostego języka, napisów na treściach video czy możliwości obsługi stron bez użycia myszy korzystają też inne osoby, nawet ci, którzy na co dzień nie mają żadnych ograniczeń. Współczesna technologia, jeśli jest projektowana z myślą o dostępności, służy nam wszystkim, często w sposób, którego nawet nie jesteśmy świadomi. 

Warto pamiętać, że dostępność cyfrowa to pojęcie znacznie szersze niż mogłoby się wydawać. Nie ogranicza się jedynie do treści publikowanych na stronach internetowych – obejmuje także aplikacje mobilne, media społecznościowe, a nawet dokumenty tekstowe i pliki PDF. Coraz częściej mówi się również o dostępności materiałów wizualnych, takich jak filmy, infografiki czy zdjęcia, które dzięki odpowiednim atrybutom alt czy napisom mogą być zrozumiałe dla większego grona odbiorców. Dlatego osób, które zyskują na dostępnych treściach jest bardzo wiele. 

Komu służy dostępność cyfrowa? 

Ciężko dokładnie określić liczbę osób, które rzeczywiście korzystają z dostępności cyfrowej, bo jest to dość rozległa grupa. W Polsce mieszka od 4 do 7 mln osób z niepełnosprawnością – wobec różnych metodologii i źródeł danych. Dla przykładu GUS notuje ok. 4 mln osób z ważnym orzeczeniem, ale na podstawie Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2021 wiadomo, że wiele osób ze szczególnymi potrzebami nie ma udokumentowanej niepełnosprawności (liczba deklaracji o posiadaniu niepełnosprawności była większa – 5,4 miliona osób). 

To jednak nie wszystko. Z dostępności cyfrowej korzystają też osoby starsze. W grupie seniorów mamy około 9,9 mln osób w wieku 60+, co stanowi 26,3 % populacji Polski (badanie z 2023 r.), a prognozy GUS przewidują wzrost tej liczby do ponad 10,3 mln osób do 2030 r. 

Do tego dochodzą cudzoziemcy, migranci, osoby z ograniczeniami poznawczymi, urazami czasowymi – każda z tych grup zyskuje na dostępności cyfrowej. Poza tym, nawet w pełni sprawne osoby w szczególnych sytuacjach mogą potrzebować dostępnych serwisów, sklepów internetowych czy filmów w mediach społecznościowych. 

Osoby z niepełnosprawnościami – główni beneficjenci 

Niepełnosprawność wzroku 

Osoby niewidome i słabowidzące polegają na czytnikach ekranu, które przetwarzają zawartość stron i dokumentów. Dzięki dobrze oznakowanym polom formularz i opisom grafik mogą samodzielnie korzystać z treści online. 

Przykład: 

Osoba z niepełnosprawnością wzroku chce zarejestrować receptę i sprawdzić saldo konta. Nie musi rezygnować z usług online, gdy aplikacje placówek medycznych, urzędów i banków będą zgodne z oprogramowaniem wspomagającym. 

Niepełnosprawność słuchu 

Dla osób głuchych i niedosłyszących ważne są napisy, transkrypcje oraz tłumaczenia na Polski Język Migowy. Pozwalają one w pełni korzystać z materiałów wideo, webinariów, transmisji na żywo i kursów online, które w przeciwnym razie byłyby niedostępne. 

Przykład:

Osoba niedosłysząca uczestniczy w szkoleniu online z obsługi ePUAP. Gdy wideo będzie zawierać napisy, może bez przeszkód zrozumieć omawiane funkcje systemu i przejść samodzielnie przez proces składania wniosków. 

Niepełnosprawność motoryczna 

Osoby z ograniczeniami motorycznymi nie zawsze mogą używać myszki lub ekranu dotykowego. Dostępność cyfrowa oznacza możliwość obsługi treści za pomocą klawiatury, sterowania głosowego, joysticka czy innych urządzeń wspomagających. 

Przykład:

Osoba z porażeniem kończyn górnych chce samodzielnie wypełnić wniosek o dowód osobisty, korzystając z klawiatury ekranowej i sterowania głosem. Dzięki prostemu układowi formularza i możliwości nawigacji bez użycia myszy, nie będzie musiała korzystać z pomocy członka rodziny. 

Seniorzy i osoby z ograniczeniami poznawczymi lub ruchowymi 

Seniorzy często borykają się z problemami ze wzrokiem lub precyzją ruchów. Ułatwienia takie jak większa czcionka, przejrzysty układ strony, logiczna nawigacja i prosty język umożliwiają im samodzielne korzystanie z usług cyfrowych. 

Przykład: 

75-letnia użytkowniczka strony NFZ chce zapisać się na szczepienie. Dzięki dużym przyciskom, zrozumiałym etykietom i prostemu interfejsowi, szybko trafi na właściwą podstronę i skończy rejestrację bez pomocy dzieci lub sąsiadów. 

Cudzoziemcy i osoby z trudnością językową 

Osoby, które nie mówią płynnie po polsku, mogą mieć trudności ze zrozumieniem złożonych komunikatów. Uproszczony język, możliwość wyboru wersji językowej i napisy na filmach video sprawiają, że strona staje się dla nich funkcjonalna. 

Przykład: 

Hiszpański inżynier pracujący w Polsce chce złożyć wniosek o przedłużenie pozwolenia na pobyt. Dzięki stronie urzędowej z jasną strukturą, prostym językiem oraz możliwością zmiany języka, może samodzielnie wypełnić wniosek, bez potrzeby korzystania z płatnej pomocy tłumacza czy wizyty w punkcie informacyjnym. 

Wszyscy użytkownicy w codziennych, nietypowych sytuacjach 

Dostępność cyfrowa służy również osobom w przejściowych lub nietypowych okolicznościach. Wysoki kontrast, responsywność strony, możliwość obsługi z klawiatury czy dostęp do napisów pomagają osobom bez trwałych ograniczeń. 

Przykład: 

W pełni sprawny użytkownik po zakropleniu oczu u okulisty nie może w komfortowy sposób korzystać z ekranów cyfrowych. Dzięki komunikatom głosowym w biletomacie kupi bilet do komunikacji miejskiej i bezpiecznie wróci do domu. 

Dostępność cyfrowa to nie tylko kwestia techniczna czy obowiązek prawny – to realna odpowiedź na zróżnicowane potrzeby milionów użytkowników. Od osób z niepełnosprawnościami, przez seniorów, cudzoziemców, aż po w pełni sprawnych ludzi. Zrozumienie, kim są użytkownicy i z jakimi barierami mogą się spotkać, pozwala lepiej projektować domeny internetowe, aplikacje, dokumenty czy materiały multimedialne. W tym pomóc mogą nasze szkolenia z dostępności cyfrowej stron WCAG.

Źródła: 

https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5487/26/6/1/osoby_niepelnosprawne_w_2023_r..pdf

https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/6536/3/1/1/starzenie_sie_ludnosci_polski_nsp_2021.pdf

https://das.mpips.gov.pl/source/2024/Informacja%20o%20sytuacji%20osob%20starszych%20w%20Polsce%20za%202023%20r..pdf

https://www.gov.pl/web/dostepnosc-cyfrowa/kto-i-jak-korzysta-z-dostepnosci-cyfrowej