Zasady dostępności cyfrowej – jak tworzyć przyjazne strony i aplikacje?

Mimo rosnącej świadomości na temat potrzeb użytkowników, wiele stron internetowych i aplikacji nadal nie spełnia standardów dostępności cyfrowej. Częstymi problemami są brak prawidłowej nawigacji klawiaturą i niedostosowanie treści do czytników ekranu. W efekcie część odbiorców zostaje wykluczona z dostępu do informacji i usług, które dla innych są łatwo dostępne. W erze usług online jakość serwisu nie zależy już wyłącznie od estetyki czy szybkości działania. Polskie i międzynarodowe przepisy wymagają spełnienia czterech zasad dostępności cyfrowej. 

Wytyczne dotyczące stron internetowych opisane w polskich przepisach (m.in. Ustawie o dostępności cyfrowej, Polskim akcie o Dostępności) odnoszą się do standardu WCAG 2.1. Opisane w nim zasady dostępności stanowią fundament, który powinny uwzględniać strony i aplikacje mobilne urzędów, instytucji publicznych, firm i nie tylko. 

Kluczowe zasady dostępności cyfrowej 

Dostępność cyfrowa opiera się na czterech fundamentalnych zasadach. Są to: postrzegalność, funkcjonalność, zrozumiałość i solidność. Ich wdrożenie nie tylko wspiera osoby z niepełnosprawnościami i seniorów, ale również poprawia komfort korzystania z serwisów dla wszystkich użytkowników. 

1. Postrzegalność – dostęp za pomocą zmysłów

Zasada postrzegalności zakłada, że informacje i komponenty interfejsu użytkownika muszą być prezentowane w sposób umożliwiający ich odbiór za pomocą różnych zmysłów. Oznacza to konieczność zapewnienia alternatywnych form prezentacji treści. Osoby z niepełnosprawnością wzroku potrzebują atrybutów alt dla obrazów – to tekstowe opisy przedstawiające to, co znajduje się na grafice. Są one odczytywane przez czytniki ekranu. Opisy alternatywne nie powinny być jednak umieszczane przy obrazach pełniących funkcje wyłącznie dekoracyjne. 

Dodatkowo, ważne jest utrzymanie odpowiedniego kontrastu kolorów oraz umożliwienie powiększania tekstu bez utraty czytelności. Na przykład, tekst powinien mieć kontrast co najmniej 4.5:1 w stosunku do tła, a użytkownik powinien móc powiększyć treść do 200% bez utraty funkcjonalności strony. Zbyt niski kontrast może wykluczyć osoby z zaburzeniami widzenia. 

Ważne jest również, aby kolor nie był jedynym nośnikiem informacji – np. jeżeli błąd w formularzu sygnalizowany jest wyłącznie czerwonym kolorem, to należy dodać informację o błędzie w formie tekstowej. 

Aby zadbać o osoby głuche, należy umieszczać napisy do publikowanych materiałów multimedialnych – zarówno na stronie, w aplikacji mobilnej, jak i w social mediach czy publikowanych dokumentach pdf oraz docx. 

2. Funkcjonalność – możliwość obsługi różnymi metodami 

Użytkownik powinien mieć możliwość obsługi strony na różne sposoby. Ważne jest zapewnienie pełnej funkcjonalności przy użyciu klawiatury – każdy link, formularz, rozwijalne menu czy przycisk ma być dostępny bez użycia myszy. Elementy powinny być logicznie ułożone pod względem kolejności fokusu, tak aby użytkownik poruszał się po stronie w przewidywalny i spójny sposób. Obowiązkowym wymogiem jest też brak „pułapek klawiaturowych”, czyli sytuacji, w których użytkownik nie może opuścić aktywnego elementu. 

Zgodność z WCAG 2.1 w zakresie nawigacji oznacza, że obsługa serwisu ma być uniezależniona od różnic w sprzęcie. Użytkownicy poruszający się przy pomocy technologii wspomagających (np. przełączników sterowanych ruchem głowy, czytników ekranu) muszą mieć dostęp do pełnej funkcjonalności serwisu. 

Wytyczne dotyczące funkcjonalności sugerują również, że elementy dynamiczne (np. bannery czy galerie zdjęć) nie powinny automatycznie zmieniać treści bez uprzedzenia, a użytkownik powinien mieć możliwość ich zatrzymania lub pominięcia.  

3. Zrozumiałość – prosty język i czytelność

Dostępność to konieczność korzystania ze zrozumiałego dla wszystkich języka. Zasada zrozumiałości zakłada, że informacje mają być przekazywane w sposób, który nie budzi wątpliwości, co do ich znaczenia, działania czy przeznaczenia. Prosty język oznacza, że należy unikać branżowych słów i skrótów, chyba że są one wyjaśnione przy pierwszym użyciu. Lepiej ograniczać trudne wyrazy, zapożyczenia z innych języków oraz długie, wielokrotnie złożone zdania.  

Instrukcje dla użytkowników należy opisać jasno i jednoznacznie – dotyczy to w szczególności komunikatów błędów i etykiet przycisków. Formularze powinny sygnalizować błędy w sposób natychmiastowy i zrozumiały, np. przez komunikat „Pole e-mail jest wymagane i musi zawierać znak @”, zamiast ogólnikowego „Błąd w formularzu”. 

Aby treść była zrozumiała dla osób korzystających z czytników ekranu, należy zadbać o oznaczenie języka dokumentu w kodzie strony. To pozwoli urządzeniom prawidłowo interpretować wymowę poszczególnych wyrazów. 

4. Solidność – kompatybilność z różnymi narzędziami 

Ostatni filar dostępności cyfrowej dotyczy technicznej zgodności kodu ze standardami. Strona powinna być odczytywana przez różnorodne przeglądarki, systemy operacyjne i technologie asystujące. Chodzi więc o poprawne użycie kodu HTML. Struktura strony powinna być oparta na nagłówkach, sekcjach, znacznikach nawigacyjnych i listach, co umożliwia użytkownikom szybkie poruszanie się po zawartości. Aby uniknąć błędów, warto korzystać z walidatora kodu HTML. 

Jeśli natywne znaczniki HTML nie pozwalają jednoznacznie określić roli elementu, stosuje się atrybuty ARIA, które dostarczają technologii wspomagającej dodatkowych informacji. 

Solidność serwisu przekłada się bezpośrednio na jego odporność na zmiany w technologii. Dobrze skonstruowana strona będzie dostępna cyfrowo nawet po aktualizacji przeglądarki czy migracji na nową wersję systemu operacyjnego. 

Cztery zasady WCAG, czyli postrzegalność, funkcjonalność, zrozumiałość i solidność, stanowią fundament budowania inkluzywnych serwisów internetowych. Ich wdrożenie przekłada się na wyższą jakość usług, lepszą użyteczność i większy zasięg cyfrowych treści. Każda z zasad pokazuje, że dostępność cyfrowa to przede wszystkim projektowanie z myślą o realnych potrzebach użytkowników. 

Źródło: 

https://www.gov.pl/web/dostepnosc-cyfrowa/cztery-zasady-dostepnosci-cyfrowej