Dostępność cyfrowa w mediach społecznościowych – jak prowadzić urzędowe konta na Facebooku i Instagramie? 

Media społecznościowe urzędów, instytucji państwowych i innych podmiotów publicznych powinny być prowadzone w taki sposób, aby nie wykluczały żadnych osób, w tym tych ze szczególnymi potrzebami. Dotyczy to wszystkich platform, takich jak Facebook, Instagram, Youtube, X (dawniej Twitter) czy LinkedIn. Co można zrobić, aby zapewnić dostępność cyfrową treści w mediach społecznościowych? 

Dostępność cyfrowa w mediach społecznościowych oznacza, że każdy użytkownik może korzystać z publikowanych treści w komfortowy, bezpieczny sposób – co istotne, bez pomocy innych. Dlatego posty, filmy czy wpisy muszą być dostosowane do osób w różnym wieku, niezależnie od rodzaju niepełnosprawności czy poziomu umiejętności cyfrowych. Poza tym, treści w mediach społecznościowych powinny prawidłowo wyświetlać się na urządzeniach mobilnych i komputerach stacjonarnych. Tak wynika z Ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych. 

Dostępność cyfrowa w mediach społecznościowych – znowelizowane obowiązki podmiotów publicznych 

Zgodnie z art. 18 ust. 1 wspomnianej ustawy, każdy użytkownik może domagać się od podmiotu publicznego tworzenia dostępnych treści na stronach internetowych i aplikacjach mobilnych. Profile w mediach społecznościowych, z punktu widzenia formalnego, nie są własnością urzędów (w przeciwieństwie do witryn www czy aplikacji). Należą do właściciela danego portalu. Poszczególne kanały są jednak wykorzystywane przez podmioty publiczne do rozpowszechniania treści i to właśnie za publikowane posty, wpisy czy materiały video ponoszą one odpowiedzialność. 

W jaki sposób instytucje i urzędy mogą prowadzić swoje konta? 

Opcje są dwie! Pierwsza zakłada publikowanie wyłącznie dostępnych cyfrowo treści w mediach społecznościowych. Druga dopuszcza natomiast możliwość dodawania wpisów, które nie spełniają standardów dostępności, pod warunkiem opublikowania ich w dostępnej formie w alternatywnych miejscach zarządzanych przez podmiot. Taką sytuację opisuje art.  6. Ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych: 

„W przypadku, gdy podmiot publiczny publikuje informacje na stronie internetowej lub w aplikacji mobilnej innej niż jego strona internetowa lub aplikacja mobilna i informacje te nie spełniają wymagań dostępności cyfrowej, podmiot ten publikuje te same informacje na wybranej spośród posiadanych przez siebie stron internetowych lub aplikacji mobilnych, w sposób dostępny cyfrowo.” 

Ogólne wytyczne dostępności cyfrowej treści w mediach społecznościowych 

Dla zapewnienia pełnej dostępności cyfrowej w mediach społecznościowych należy stosować proste, zrozumiałe językowo komunikaty (unikać skomplikowanych zwrotów urzędowych). Jeżeli zastosowanie specjalistycznych terminów, skrótów czy nazw jest konieczne, należy je wyjaśniać, np. w nawiasie. 

Przykład: 

Obserwujący niekoniecznie znają termin Europejski Akt dostępności, dlatego nie należy pisać o nim tak, jakby dla każdego był czymś oczywistym. Jeszcze gorszym pomysłem byłoby wymienienie samego skrótu EAA bez jego rozwinięcia. Najlepiej omówić krótko, jakie kwestie są poruszane w dokumencie. Dzięki temu użytkownik będzie wiedział, czy dany temat go dotyczy. Osoby zainteresowane warto odesłać do strony, na której znajdują się szczegółowe informacje. W sposób analogiczny można tworzyć inne posty. 

Napisy na grafikach 

Ważne jest zadbanie o przejrzystą strukturę tekstu (podział na nagłówki, wyróżnianie treści poprzez różne rozmiary czcionki) i odpowiednie kontrasty kolorystyczne w przypadku napisów na grafikach (kontrast minimum 4,5:1). Dlatego najlepiej sprawdzą się wyraziste, ciemne kolory napisów (np. czarny, czerwony, granatowy) na białym albo jasnoszarym tle. Alternatywnym rozwiązaniem będzie umieszczenie jasnych napisów na ciemniejszym tle. Poniżej przedstawiamy obie możliwości: 

Dostępne grafiki i video w mediach społecznościowych 

Przy publikowaniu postów, grafiki powinny zostać uzupełnione opisami alternatywnymi, a wideo z napisami (transkrypcją) zsynchronizowanymi z dźwiękiem. W przypadku rozbudowanych infografik, w treści posta powinien znajdować się odnośnik do strony, na której opis jest bardziej rozbudowany. 

Ponadto, udostępniane linki muszą być jasne i opisowe. Zamiast „kliknij tutaj”, lepiej używać formy „Dowiedz się więcej o (…)”. Oto przykład prawidłowego wprowadzenia linku do treści posta: 

Dostępność cyfrowa – Facebook i Instagram 

Jednym z najpopularniejszych portali wykorzystywanych przez JST jest Facebook i Instagram. W podstawowych wpisach na Facebook’u nie ma możliwości dodawania nagłówków i wypunktowań (w przeciwieństwie do postów w grupach), dlatego długość treści nie powinna przytłaczać. Podobnie powinno być z opisami do grafik na Instagramie. 

Atrybuty alt 

Aby dodać atrybut alt na portalu Facebook, po załadowaniu grafiki należy kliknąć opcję „Edytuj”, a następnie przejść do panelu „Tekst alternatywny”. Wtedy wyświetli się segment, w którym można wpisać krótki opis.  

Podobnie należy postępować w przypadku Instagrama. Po załadowaniu grafiki lub filmu i przejściu przez wszystkie ustawienia graficzne z filtrami, wystarczy kliknąć „Dostępność”, a od razu pojawi się pole z opisem alternatywnym. 

Napisy na filmach 

Warto zamieszczać napisy na filmach udostępnianych w mediach społecznościowych. Można dodać je przy montowaniu video lub użyć plików Subrip (.srt) przy publikacji. Ta druga opcja możliwa jest w przypadku Facebook’a: 

Odpowiednie wymiary grafik 

Dobrze dobrane wymiary grafik sprawią, że posty będą właściwie wyświetlać się na różnych urządzeniach. Zaleca się: 

• 1080 px x1080 px – posty kwadratowe, 

• 1080 px x 1350 px – posty pionowe, 

• 1280 px x 720 px – post video, 

• 1080 px x 1920 px – relacje. 

Ograniczanie emotikonów 

Zbyt duża liczba emotikonów może spowodować, że czytniki ekranów wykorzystywane przez osoby niedowidzące mogą mieć problem z właściwym odczytaniem komunikatu. 

Treści na portalu X – o czym trzeba pamiętać przed publikacją? 

Ze względu na ograniczoną liczbę znaków w postach, istotne jest odpowiednie formatowanie i precyzyjne przekazywanie informacji. Warto także pamiętać o tym, że na portalu X nie ma możliwości edycji tweeta. Opis alternatywny do filmu lub zdjęcia należy więc dodać przed publikacją. 

Jak publikować na Youtube? 

Na YouTube najważniejszym elementem dostępności jest stosowanie napisów do wszystkich filmów, a także dobrze opisanie metadanych (tytuł, opis i tagi). Napisy muszą być precyzyjne i zsynchronizowane z dźwiękiem. Dobrą praktyką jest dodawanie audiodeskrypcji dla osób niewidomych oraz dbanie o kontrast między tekstem a tłem w filmikach, aby były one czytelne dla osób z wadami wzroku. 

Ogólna zasada jest taka, że napisy stosuje się po to, aby zastąpić to, co znajduje się w warstwie dźwiękowej (dla osób niesłyszących lub niedosłyszących), a audiodeskrypcję, gdy ważne treści są przekazywane w warstwie wizualnej (dla osób niewidomych lub niedowidzących). O ile, napisy może przygotować każdy, a użytkownik ma możliwość ich włączenia lub wyłączenia, tak audiodeskrypcję muszą przygotowywać specjaliści. Filmik z audiodeskrypcją warto opublikować oddzielnie, z wyraźnym zaznaczeniem takiej wersji (najlepiej w tytule). 

Przed dodaniem napisów w filmie, konieczne jest zaznaczenie języka filmu. W innym razie opcja ta nie będzie dostępna: 

Co z tłumaczeniem na język migowy? Nie jest ono obowiązkowe, choć czasami może być przydatne. To jednak od podmiotu publicznego zależy, czy chce wzbogacić film o taką formę przekazu. 

Podsumowując, dostępność cyfrowa w mediach społecznościowych dotyczy stosowania zrozumiałego języka, przejrzystych grafik i filmów video, a także właściwego linkowania. O dostępności należy pamiętać nie tylko przy tworzeniu treści, ale też w trakcie ich publikacji. To wtedy dodaje się opisy alternatywne na Facebooku i Instagramie czy napisy na Youtube.