ETR w praktyce – tekst łatwy do czytania to coś więcej niż tylko prosty język

Wiele organizacji uważa, że wystarczy pisać prościej, aby treść była dostępna. To nie zawsze prawda. Są odbiorcy, dla których nawet dobrze napisany prosty język to za mało. Właśnie dlatego powstał ETR (ang. Easy to Read Text), czyli zbiór zasad dotyczących tworzenia tekstu łatwego do czytania i zrozumienia. Tekst ETR to forma komunikacji przygotowana dla osób, które potrzebują jeszcze większego uproszczenia treści, jasnej struktury i wsparcia wizualnego. 

Dokument omawiający zasady tworzenia tekstów ETR w języku polskim powstał dzięki pracy Polskiego Stowarzyszenia na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną w ramach projektu „Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami”. Opracowanie „Standardy tekstu łatwego do czytania i zrozumienia” to pomoc dla redaktorów i innych osób, które zajmują się tworzeniem i publikacją treści.

Co to jest tekst ETR? 

Tekst ETR to inaczej tekst łatwy do czytania i zrozumienia. Chodzi więc nie tylko o samo czytanie, ale też o rozumienie informacji, wyłapywanie sensu i wykorzystanie jej w praktyce. 

Tekst ETR opiera się na kilku prostych założeniach. Ma być jasny, krótki, logicznie ułożony i czytelny wizualnie. Powinien unikać nadmiaru informacji, trudnych pojęć, długich zdań i niejednoznacznych sformułowań. Często korzysta też z ilustracji, które wspierają rozumienie treści. Gotowy tekst ETR powinien przejść konsultację z odbiorcą takiej treści. To bardzo ważne, bo ostatecznie nie chodzi o to, żeby treść wydawała się prosta dla autora, ale żeby była naprawdę zrozumiała dla czytelnika. Stąd podstawowa zasada: nie dodawaj więcej informacji niż naprawdę potrzeba do zrozumienia sprawy.

Dla kogo tworzy się tekst łatwy do czytania i zrozumienia? 

Teksty proste do czytania i zrozumienia tworzy się dla osób z niepełnosprawnością intelektualną, dysleksją, afazją, zaburzeniami koncentracji uwagi, w spektrum autyzmu. Może być pomocny w przypadku osób z niepełnosprawnością słuchu, dzieci, starszych oraz cudzoziemców uczących się języka polskiego. 

To ważne, bo grupa odbiorców tekstów ETR jest szersza niż często się zakłada. Nie chodzi tylko o jedną kategorię użytkowników. Potrzeba łatwej informacji może wynikać z różnych sytuacji życiowych, zdrowotnych i edukacyjnych.

Czym ETR różni się od prostego języka?  

Prosty język i ETR mają wspólny cel: ułatwić zrozumienie treści. Nie są jednak tym samym. Prosty język służy szerokiej grupie odbiorców i upraszcza komunikację bez utraty pełnej wartości merytorycznej. ETR jest bardziej wymagającą formą uproszczenia. Powstał z myślą o osobach z poważniejszymi trudnościami w rozumieniu tekstu. 

Zasady prostego języka nadal są bardzo ważne. To właśnie one stanowi jeden z fundamentów ETR. Dlatego podczas nauki tworzenie łatwych do czytania i rozumienia treści, warto zacząć właśnie od języka. 

Różnica polega na tym, że ETR jest pojęciem znacznie szerszym. Znaczenie ma też: 

• wybór tylko niezbędnych informacji,  

• większa ilość wolnej przestrzeni na stronie,  

• większa i czytelniejsza czcionka,  

• kontrast, 

• ograniczona interpunkcja,  

• ilustracje, które wspierają rozumienie,  

• obowiązkowa konsultacja z odbiorcą tekstu. 

Najważniejsze zasady ETR, które warto znać 

Standard ETR jest bardzo szeroki. Obejmuje język, budowę zdań, wygląd dokumentu, ilustracje i publikację treści w internecie. 

1. Pisz krótko i wprost

W ETR liczy się prosty przekaz. Lepiej napisać jedno krótkie zdanie niż jedno długie i wielokrotnie złożone. Standard zaleca, aby zdania były krótkie, zawierały jedną informację i miały prosty szyk. Dobrą praktyką jest też używanie strony czynnej zamiast biernej.

Zamiast:
„Wniosek zostanie rozpatrzony po złożeniu dokumentów”. 

Lepiej:
„Złóż dokumenty. Potem urząd sprawdzi wniosek”. 

2. Używaj słów powszechnie znanych

Nie chodzi o to, by usuwać każde trudniejsze słowo. Chodzi o to, by świadomie wybierać słownictwo. Jeżeli możesz użyć wyrazu prostszego, zrób to. Jeżeli musisz użyć pojęcia specjalistycznego, wyjaśnij je od razu w tekście. Standard zaleca, by nie zakładać, że odbiorca zna urzędowe, prawne czy branżowe terminy.  

3. Jedna myśl w jednym akapicie

W tekstach ETR bardzo ważna jest struktura. Każdy akapit powinien prowadzić jedną myśl. Nie warto mieszać kilku wątków naraz. Czytelnik ma szybciej znaleźć sens tekstu, a nie domyślać się, co autor miał na myśli. Standard zwraca uwagę także na wyraźne odstępy między akapitami i uporządkowany układ treści.

4. Nagłówki mają pomagać

Nagłówek powinien mówić, o czym jest dany fragment. Najlepiej, gdy jest krótki i konkretny. Może mieć formę pytania, jeśli akapit odpowiada właśnie na to pytanie. Dobrze zaprojektowane nagłówki pomagają poruszać się po tekście, zapamiętywać informacje i szybciej wracać do potrzebnych treści.  

5. Wygląd tekstu ma znaczenie

ETR to nie tylko język. Standard dużo miejsca poświęca formatowaniu. Wskazuje między innymi na: 

• wyrównanie tekstu do lewej,  

• czytelną czcionkę (jednakowa nieozdobna czcionka bezszeryfowa),  

• odpowiedni rozmiar fontu,  

• większą interlinię,  

• szerokie marginesy,  

• ograniczone użycie wyróżnień,  

• przemyślane wypunktowania, 

• ograniczenie ilości tekstu na jednej stronie (w przypadku dokumentów).  

To ważne, bo źle ułożony tekst bywa trudny nawet wtedy, gdy zdania są pozornie proste.

Infografika 1. Podstawy typografii w ETR 

 

6. Ilustracje powinny wspierać treść 

W ETR obraz nie jest dekoracją. Ma pomagać zrozumieć tekst. Dlatego ilustracje powinny być proste, adekwatne do treści, czytelne i pozbawione zbędnych elementów. Standard podkreśla też, że wykresy, rozbudowane tabele i zbyt złożone diagramy zwykle nie są dobrym rozwiązaniem dla odbiorców.  

Tekst ETR a dostępność cyfrowa 

Dostępność cyfrowa często kojarzy się głównie z WCAG, kontrastem, klawiaturą i kodem strony. To ważne elementy, ale nie wyczerpują tematu. Użytkownik może bez problemu wejść na stronę internetową, a mimo to nie zrozumieć opublikowanej tam treści. Właśnie dlatego ETR ma znaczenie także w świecie cyfrowym. 

Teksty ETR publikowane na stronach internetowych, w dokumentach elektronicznych i innych formatach online powinny łączyć zasady łatwego języka z zasadami dostępności cyfrowej. Dotyczy to nie tylko samego tekstu, ale też struktury nagłówków, czytelnej czcionki, układu strony, materiałów audio, wideo i publikacji w mediach społecznościowych.

To oznacza, że wdrożenie zasad ETR jest jednym z elementów zapewniania dostępności cyfrowej. Jeżeli treść ma być naprawdę dostępna, powinna być nie tylko poprawnie opublikowana technicznie, ale też zrozumiała dla odbiorcy.  

Szczegółowe wskazówki dotyczące tworzenia tekstów prostych do czytania i zrozumienia znaleźć można we wspomnianym na początku artykułu opracowaniu. 

 

Źródła: 

https://niepelnosprawni.gov.pl/publikacja-opracowania-standardow-tekstu-latwego-do-czytania-i-zrozumienia-etr/ 

https://niepelnosprawni.pl/orzecznictwo/abc-dostepnosci-t-jak-tekst-latwy-do-czytania-i-zrozumienia-etr-1864543