COGA – dlaczego dostępna strona internetowa powinna być także łatwa w użyciu?

Dostępna strona internetowa to nie tylko poprawny kod, odpowiedni kontrast i możliwość obsługi za pomocą klawiatury. Użytkownik musi również rozumieć treść, wiedzieć, co zrobić i bez problemu przejść przez cały proces. COGA zwraca uwagę na często pomijany obszar dostępności cyfrowej – potrzeby poznawcze użytkowników. Pokazuje, że dostępność i UX nie są osobnymi tematami, ale dwoma elementami dążącymi do tego samego celu: tworzenia prostych i skutecznych usług cyfrowych.

 

Gdy mówimy o dostępności cyfrowej, często skupiamy się na elementach technicznych: poprawnym kodzie HTML, opisach alternatywnych, kontraście kolorów czy obsłudze strony za pomocą klawiatury.

To ważne elementy, ale nie pokazują całego obrazu.

Użytkownik może mieć dostęp do strony pod względem technicznym, a mimo to nie poradzić sobie z wykonaniem zadania. Problemem może być zbyt skomplikowany formularz, niejasny komunikat, trudna nawigacja albo zbyt duża liczba informacji jednocześnie. Właśnie tutaj pojawia się obszar COGA.

Czym jest COGA?

COGA to skrót od Cognitive and Learning Disabilities Accessibility. Oznacza więc dostępność cyfrową uwzględniającą potrzeby osób z trudnościami poznawczymi i trudnościami w uczeniu się.

To podejście zwraca uwagę na coś, co przez lata często pozostawało na dalszym planie: użytkownik nie tylko musi móc wejść na stronę. Musi także rozumieć, co na niej widzi i wiedzieć, jak wykonać kolejne kroki.

Strona może działać poprawnie, a mimo to być trudna dla użytkownika

Wyobraźmy sobie użytkownika, który chce złożyć wniosek online.

Strona spełnia wymagania techniczne:

• można ją obsłużyć klawiaturą;
• czytnik ekranu odczytuje elementy;
• kolory mają odpowiedni kontrast.

A mimo to użytkownik nie kończy procesu. Dlaczego?

Bo formularz zawiera kilkadziesiąt pól bez wyjaśnienia, komunikat błędu mówi tylko „wystąpił problem”, a użytkownik nie wie, jaki będzie kolejny krok.

Z perspektywy technicznej wszystko może wyglądać poprawnie. Z perspektywy użytkownika usługa nadal nie działa.

Dostępność cyfrowa i UX mają więc wspólny cel: pomóc użytkownikowi skutecznie wykonać zadanie.

COGA pokazuje, że projektujemy dla ludzi, a nie tylko dla technologii

COGA nie jest kolejnym zestawem wymagań, które trzeba „odhaczyć” podczas tworzenia strony. To sposób myślenia o projektowaniu. Podejście COGA zwraca uwagę między innymi na:

Jasne komunikaty

Użytkownik powinien rozumieć, co się dzieje i co musi zrobić.

Zamiast:

„Nieprawidłowe dane wejściowe”.

Lepiej:

„Podaj numer telefonu w formacie 123 456 789”.

Takie komunikaty są elementem prostego języka. Powinny być konkretne, jednoznaczne i od razu wskazywać użytkownikowi, co należy zrobić.

Prostą nawigację

Użytkownik nie powinien zastanawiać się, gdzie znaleźć potrzebną informację. Dobra strona prowadzi go przez kolejne kroki i wykorzystuje znane wzorce.

Ograniczenie obciążenia poznawczego

Każdy użytkownik ma ograniczoną uwagę. Zbyt wiele elementów, komunikatów i wyborów jednocześnie zwiększa ryzyko błędu i frustracji.

Dlatego warto:

• dzielić długie procesy na mniejsze etapy;
• pokazywać najważniejsze informacje w pierwszej kolejności;
• unikać niepotrzebnych elementów rozpraszających.

Pomoc w naprawianiu błędów

Błąd nie powinien kończyć procesu. Jeżeli użytkownik wpisze nieprawidłową informację, strona powinna wskazać:

• co jest niepoprawne;
• gdzie znajduje się problem;
• jak go naprawić.

Dostępność i UX nie konkurują ze sobą

W projektowaniu stron internetowych często traktuje się UX i dostępność jako dwa oddzielne obszary. W praktyce granica między nimi jest bardzo cienka.

Dostępność oznacza często także lepsze doświadczenie użytkownika. Prosta struktura strony pomaga osobom z trudnościami poznawczymi i użytkownikom, którzy korzystają ze strony pierwszy raz. Analogicznie, czytelny formularz wspiera osoby korzystające z technologii wspomagających, ale także każdego, kto chce szybko załatwić swoją sprawę.

Co COGA oznacza dla twórców stron internetowych?

Uwzględnienie potrzeb poznawczych powinno pojawić się już na etapie projektowania stron internetowych. Nie warto zostawiać dostępności na koniec procesu, kiedy strona jest już gotowa. Projektanci, UX designerzy i zespoły techniczne powinni zadawać sobie pytania:

• Czy użytkownik wie, co zrobić na tym ekranie?
• Czy rozumie użyte komunikaty?
• Czy może łatwo wrócić do poprzedniego kroku?
• Czy proces wymaga zapamiętania zbyt wielu informacji?
• Czy osoba korzystająca pierwszy raz poradzi sobie bez dodatkowej pomocy?

Znaczenie ma również sposób przygotowania i publikowania treści. Osoby odpowiedzialne za serwis powinny wiedzieć, jak tworzyć zrozumiałe komunikaty, prawidłowo budować strukturę treści i sprawdzać jej dostępność. Takie kompetencje można rozwijać m.in. podczas szkolenia dla redaktorów treści WCAG.

Dostępność cyfrowa zaczyna się od zrozumienia użytkownika

COGA przypomina, że strona internetowa jest dostępna wtedy, gdy użytkownik może znaleźć informację, zrozumieć ją i wykonać potrzebną czynność.

Dlatego przyszłość dostępnych usług cyfrowych wymaga połączenia trzech obszarów:

• technologii;
• projektowania UX;
• zrozumienia realnych potrzeb użytkowników.

Dopiero takie podejście pozwala tworzyć cyfrowe usługi, z których każdy może korzystać samodzielnie.

 

Źródła:

https://www.w3.org/TR/coga-usable/

https://github.com/w3c/coga

https://accessibility.education.gov.uk/guidelines/coga